sjö leiðir til að undirbúa fæðingu

7 leiðir til að draga úr kvíða fyrir fæðingu

Fæðing barns er svo mikið undur en á sama tíma fylgir henni óvissa. Skiljanlega getur það vakið með manni ugg að vita ekki og í raun geta ekki vitað með vissu út í hvað maður er að fara.  Það skilar sér þó alltaf að undirbúa sig vel fyrir fæðingu og skoða hvað það er sem hugurinn dvelur við. Smá kvíði er í raun eðlilegur og hvetur mann til að taka skynsamlegar ákvarðanir. Þegar hann verður mikill og lamandi er nauðsynlegt að bregðast við og skoða hann.

  1. Gerðu plan út frá þér, fyrir þig svo þú sért í bestu mögulegu aðstæðum. Hvar viltu fæða og af hverju? Hvernig er óskafæðingin þín og af hverju? Hvaða styrkleikar nýtast þér í fæðingunni?
  2. Prófaðu að skrifa hvað ef …þá…lista. Þarna skrifarðu niður allt sem er að leita á hugann og veldur kvíða og skrifar svarið.  Stundum liggur svarið í augum uppi en stundum borgar sig að leita upplýsinga og/eða tala við fagmann. Hér er verið að passa upp á að halda sig í raunveruleikanum og útiloka það óþekkta.
    Algengar vangaveltur eru eins og hvað ef ég næ ekki að takast á við verkina? Þá….
    Hvað ef ég næ ekki upp á spítala áður en barnið fæðist? Þá…
    Hvað ef ég missi stjórn á aðstæðum? Þá…
    Veltu því fyrir þér hvernig þú tækist á við aðstæður sem þú óttast ef þær kæmu upp. Ef þú getur undirbúið þig, komið í veg fyrir það, skaltu stíga skref í þá áttina. Ef þú getur ekkert gert til að koma í veg fyrir aðstæðurnar, veltu því þá líka fyrir þér hvernig þú vilt takast á við þær aðstæður? Passaðu að dvelja ekki um of í þessum hluta.
  3. Talaðu við vini, ættingja og aðra eftir því sem við á. Það er gott að setja orð á hugsanir sínar og fá endurgjöf á þær.
    Ræddu við makann um fæðinguna, skoðaðu hvaða styrkleikar nýtast í fæðingunni, hvernig getur makinn hjálpað ykkur að laða fram styrkleika þína? Hvað getið þið gert saman?
  4. Leitaðu eftir sérþekkingu og aðstoð án þess að hika, heilsugæslan getur verið innan handar, MFB-teymið er frábært og svo eru margir sjálfstætt starfandi sérfræðingar sem hafa sérhæft sig í meðgöngu og fæðingu.
  5. Veldu vel hvaða fæðingarsögur þú hlustar á. Fæðingar eru allskonar og margar breytur sem hafa áhrif þar á. Erfiðar og átakanlegar fæðingarsögur fá oft mikið pláss og maður man eftir þeim en þær eru endurspegla ekki flestar sögur. Veldu vel hvaða fæðingarsögur þú vilt að sitji með þér, reyndu að leita eftir jákvæðum sögum til að byggja upp jákvæða mynd.
  6. Taktu einhvern með í fæðinguna, auk maka sem þú treystir. Það getur verið ættingi, vinur eða doula. Hafðu einhvern með sem getur veitt þér stuðning, einhvern sem þú (og makinn þinn) treystir. Það minnkar álagið á ykkur bæði og dregur úr stressi og eykur líkur á góðri upplifun.
  7. Treystu og njóttu. Treystu því að allt verði eins og það eigi að vera og sé eins og það á að vera.

Verkir á móti sársauka í fæðingu

Ég er stundum spurð að því svona í gamni, í ljósi starfs míns sem doula, hvort ég hafi gaman að því að horfa upp á konur þjást.
Ég elska starfið mitt og það gefur mér mikið en ég hef ekkert umburðarlyndi fyrir þjáningu, því get ég lofað. Ég vil ekki að nokkur kona þjáist eitt augnablik í fæðingu, en ég hef hinsvegar gott þol fyrir því að vera með konum sem finna til og held ég sé komin með góða verkfæratösku í að hvetja konur áfram og hjálpa þeim að halda áfram, halda verkjunum sem verkjum.
Kannski er einhver alveg búinn að tína mér núna, en það er mikill munur á verkjum og sársauka í mínum huga þegar kemur að fæðingu.

Þegar kona á von á sínu fyrsta barni er alveg eðlilegt að óttast verkina sem þær koma til með að upplifa í fæðingunni því það er einhvern veginn í beinunum á okkur að vita að fæðing er þrekvirki og svo bætist við að oft höfum við heyrt og lesið reynslusögur annarra.

Fæðing er stórmagnaður viðburður í lífi fjölskyldu og verkirnir sem fylgja fæðingunni eru ef svo má að orði komast eðlilegar aukaverkanir af virkni og átökum líkamans og þá verki þarf ekki að óttast.

Ef við setjum svona verki í samhengi, þá þekkja flestir verki í átökum eða eftir átök, svo sem í góðri fjallgöngu, í hlaupi og eftir erfiðan tíma í ræktinni. Verki sem fylgja átökum þekkir íþróttafólk til að mynda vel, átökin í athöfninni sjálfri og verkina sem á eftir koma. Flestir sem reynt hafa mikið á sig líkamlega þekkja líka vellíðanina sem fylgir því að takast á við erfitt en yfirstíganlegt verkefni og klára það. Vellíðan, sigurtilfinning og gleði.

Í eðlilegri fæðingu taka verkirnir ekki yfir upplifunina heldur eru hluti af henni. Þegar hlutirnir ganga venjulega fyrir sig er verkurinn hliðarafurð af vinnuþættinum. Fleira kemur inn í upplifunina, svo sem slökun og ró. Milli verkja kemur ró og vellíðan, eitthvað sem hormónar kvenna hafa mikil áhrif á. Í þessu ferli þar sem skipst er á milli verkja og hvíldartíma skiptir máli að geta dottið inn í ryþma, einhversskonar endurtekningu þar sem tíminn svo að segja stendur í stað en hringlaga ferli hvíldar og samdrátta endurtekur sig.  Verkurinn er einfaldlega líkamleg upplifun sem getur verið svo sannarlega óþægileg en á ekki að vera óyfirstíganleg.

En það er líka einhver lína milli verks og sársauka, átaka og þjáninga og það er stór munur á að upplifa verki sem hluta af ferli eða upplifa sig í þjáningu. Það má í raun segja að þjáning sé óeðlilegur hluti fæðingar, þegar verkurinn sjálfur verður óyfirstíganlegur og ryþminn tapast.

Skilin á milli verks og sársauka eða þjáningar eru ekki alltaf skýr og aðeins ljós í huga þess sem upplifir. Aðeins hin fæðandi kona veit sjálf hvort hún er að upplifa verki eða þjást.

Hvar skilin liggja er ólíkt milli kvenna, konur hafa misháan sársaukaþröskuld og mismikið þol fyrir verkjum. Margir minni þættir hafa svo áhrif á verkjaupplifun svo sem líðan fyrir og í fæðingu, fyrri reynsla, vonir og væntingar og umhverfi. Þá má ekki gleyma að ekki byrja allar fæðingar eins og margir læknisfræðilegir þættir hafa þar áhrif á.

Eitt af því sem gagnast til að haldast í ryþmanum og halda verkjunum yfirstíganlegum er til dæmis góður stuðningur frá fjölskyldu og fagaðilum, upplifun á öruggu umhverfi og góður undirbúningur þar sem verðandi foreldrar þekkja ferlið sem líkami konunnar fer í gegnum og kunna leiðir til að bregðast við verkjunum og hjálpa til við að lina þá. Þannig getur kona komist í gegnum fæðingu með góðri upplifun með verkjum en án þjáningar. Fari kona yfir skilin milli verkja og sársauka, finnur fyrir þjáningu og það sem gert er hjálpar ekki til að haldast í ryþma og stundin verður óbærileg og virðist óbærileg er fulllástæða til að stíga inn í og finna út hvaða verkjastilling er gagnlegust í þessum aðstæðum.

Hluti af mínu starfi er einmitt að hjálpa pörum að viðhalda ryþmanum svo verkirnir verði yfirstíganlegir en takast á við það með pörum þegar verkirnir breytast úr verkjum í sársauka.

birtha

Gagnsemi doula- rannsóknir

Rannsóknir sem sýna fram á gagnsemi doula

Þrátt fyrir að doulur séu til þess að gera ný starfstétt hafa verið gerðar margar rannsóknir sem sýna fram á gildi þeirra og gagn.

Doulur eru stuðningskonur á meðgöngu og í fæðingu og sængurlegu doulur styðja svo konur fyrstu vikurnar eftir fæðingu. Doulur veita stuðning en bera ekki klíníska ábyrgð og eru ekki heilbrigðisstarfsmaður. Starf þeirra er samfellt, það er sama doulan er með sömu fjölskyldunni alla fæðinguna. Ekki má heldur ekki gleyma að doulur vinna fyrir báða foreldra og styrkja maka í fæðingarferlinu og koma ekki í staðinn fyrir maka eða taka yfir þeirra hlutverk. 

En að rannsóknunum. Árið 2012 voru birtar niðurstöður frá Cohraine database þar sem teknar voru saman 22 rannsóknir þar sem meira en 15.000.- konur voru þátttakendur. (Fyrst birt árið 2013)

Stuðningurinn sem konurnar fengu var ólíkur, í einhverjum tilfellum var það stuðningur frá starfsfólki spítalans, svo sem ljósmóður eða hjúkrunarfræðingi, stuðning frá konum (doulum) sem voru ekki starfsmenn spítalans eða í félagsneti móður (sem væri mamma eða vinkona)  og svo stuðning frá maka eða einhverjum í félagsneti konunnar svo sem ættingi/vinur.

Konurnar sem fengu samfelldan stuðning doulu í gegnum fæðingu voru líklegri til að fæða spontant eða án inngripa eins og áhalda eða keisara og það voru minni líkur á að þær þyrftu verkjalyf. Aukreitis var fæðingin örlítið styttri hjá þeim sem voru með doulur og barnið skoraði almennt hærra á Apgar-skalanum. Engar aukaverkanir fundust, sem er auðvitað mjög ánægjulegt. Sumir hópar innan rannsóknanna komu svo enn betur út t.d. konur í áhættumeðgöngu. Konur sem fengu stuðning doulu voru mun líklegri til að vera ánægðar með fæðinguna sína og mun minni líkur á að þær upplifðu sig ekki við stjórnvölinn og ,,stjórnlausar“ í fæðingu. 

Út frá þessum niðurstöðunum er mælt með að allar konur hafi samfelldan stuðning í gegnum fæðingu frá doulu, s.s. stuðning frá manneskju sem er viðstödd eingöngu til að styðja við fæðinguna og hefur reynslu af fæðingarhjálp og tilheyrir ekki félagsneti manneskjunnar né heldur spítalanum.

Árið 2009 gerði Hrafnhildur Margrét ljósmóðir lokaverkefni sitt um hlutverk doula og ljósmæðra, og talaði við tvær konur sem höfðu notið þjónustu doulu, þær konur voru afskaplega ánægðar með þá þjónustu sem þær fengu. Inni ritgerðinni segja konurnar sem talað var við um douluna sína ma. að hún hafi verið ,,mikill stuðningur við pabbann“ og að hún hafi ,,verið með einstaka nærveru“. Konurnar sem talað var við voru líka mjög ánægðar með ljósmæðurnar aðstoðuðu þær og upplifðu að þær hefðu fengið góðan alhliða stuðning.

Kristún Heiða tók svo viðtal við mig og tvær konur sem höfðu notið þjónustu minnar fyrir nokkru og þær höfðu jákvæða sögu að segja. Töluðu um að doulur væru kjölfesta og að undirbúningurinn hefði verið persónulegur og að það hefði myndast teymi.

Fyrir nokkru voru tekin viðtöl við nokkrar konur sem hafa notið stuðnings doula á Íslandi og vonandi fáum við að sjá niðurstöður úr því fljótlega en fjölskyldurnar sem talað var við voru mjög ánægðar og gaman að fylgjast með því þegar grein og niðurstöður verða kynntar.

 

 

Smith & Sons (2)

Algengur ótti fyrir fæðingu

Ég man þegar ég gekk með elstu stelpuna mína hvað það var margt sem vakt með mér ugg. Hugleiðingarnar voru allt frá því að vera léttvægar yfir í áhyggjur af stórslysi.

Svo í gegnum árin, í gegnum doulu-starfið og líka bara í gegnum kaffiboðsspjall er alveg ljóst að ég var ekkert ein. Það er margt sem við hræðumst þegar kemur að barnsfæðingu og kannski skiljanlega.  Fæðingar eru allskonar, oft erfiðar og átakanlegar (og stundum ósköp ljúfar og léttar) og það eru margar sögur þarna úti sem eru hálfsagðar sem hjálpa lítið í að kveða niður fæðingarótta.

Við deilum oft sama ótta, og það eru nokkur atriði sem koma fyrir aftur og aftur sem leitar á huga okkar og vekur með okkur ugg. Ég leitaði á náðir Facebook-kvenna og spurði þær hvað þær óttuðust helst og það lá ekki á svörum og hugsun mín var staðfest, við erum flestar að takast á við það sama og það er gott að finna styrk í því. Hér eru fimm algengustu atriðin sem vöktu ótta og smá hugleiðing með því.

  1. Ótti við að rifna.

Langflestar konur nefndu að þær óttuðust að rifna í fæðingu. Skiljanlega, tölfræðin segir okkur að um 80% kvenna rifni eitthvað í fæðingu en sem betur fer er ekki algengt að konur rifni mikið og illa eða í innan við 4% tilfella (auðvitað vill enginn tilheyra 4%!).
Er eitthvað hægt að gera í þessu?
Margir segja að spangarnudd á meðgöngu hjálpi til, geri spöngina mýkri og svo kynnast konur kynfærum sínum betur. Það er talið auka á rifur að vera á hækjum sér, með mænurótardeyfingu og það er hærri tíðni áverka eftir áhaldafæðingar. Stellingar sem eru betri fyrir spöngina eru taldar vera þegar kona er á fjórum fótum, liggjandi á hliðinni eða standandi. Vatnsfæðingar hjálpa líka til við að halda spönginni heilli.
Það er talið líklegra að konur rifni þegar þær liggja á bakinu (auk þess sem það minnkar rýmið í mjaðmagrindinni) en þannig er best fyrir ljósmóður að styðja við spöng kvenna og árið 2011 voru teknar upp vinnuleiðbeiningar um að styðja átti við spöng allra kvenna í fæðingum og alvarlegar rifur hafa minnkað eftir að þau vinnubrögð voru tekin upp.

2.) Ótti við að kúka í fæðingunni

Við erum vön að kúka í friði, í einrúmi og viljum helst ekki að neinn verði var við það. Kúkafíla er líka ekkert sem konur vilja flagga. Svo kemur að fæðingunni og við erum með makanum okkar og oft ókunnugu heilbrigðisstarfsfólki og eigum bara að láta eins og þetta sé ekkert mál. Að öllum sé bara sama. En þannig er það! Kúkur er bara hluti af fæðingu og í raun ekkert sem hægt er að gera til að koma í veg fyrir hann. Hans hlutverk í fæðingum er þó stórlega blásið upp. Langoftast hefur líkaminn sett af stað smá hreinsunarferli fyrir fæðinguna til að búa til pláss og yfirleitt er ekkert mál að fara bara á klósettið í fæðingunni ef manni er mál. Kúkatilfinningin kemur oft yfir konur þegar þrýstingurinn frá barninu verður meiri og tilfinningin sem við þekkjum er að við þurfum að kúka en í raun þurfum við að fæða barn (við notum sömu vöðva til að koma barninu út og jú ef það er kúkur kemur hann með barninu).
Ljósmæður eru svo ótrúlega snöggar að fjarlæga allt sem kemur, svo maður verður eiginlega ekkert var við það og enginn í kringum mann og passa upp á reisn manns. Það verður engin kúkalykt því hún drekkist í fæðingarlyktinni góðu. Ef þetta hefur veruleg áhrif á mann verður maður að hafa kjarkinn til að tala um það við maka og t.d. biðja hann bara um að horfa framan í mann eða finna aðrar leiðir til að geta verið öruggur um að fæða með öllu sem því fylgir. Margir segja að vatnsfæðing sé þægileg í þessu tillliti.

3.) Spangarskurður

Tilhugsunin um að vera klippt er áhyggjuefni margra. Skiljanlega, það er enginn æstur í að láta klippa á sér spöngina. Spangarskurður var mikið algengari hér áður fyrr og rútína að kona væri klippt án þess að vera spurð.
Spangarskurður á nú til dags að vera gerður í fyrirbyggjandi tilgangi, t.d. þegar spöngin er svo stíf að hún gefur ekki eftir, flýta þarf fæðingu eða stytta rembingstíma, í axlarklemmu og svo til að fyrirbyggja alvarlega spangaráverka.
Tölfræðin segir okkur að árið 2013 var tíðni spangarskurða rúm 12% í fæðingum á landsspítalanum og hefur hækkað úr 8% frá 2011. Spangarskurður hefur hækkað í samræmi við nýju vinnubrögðin m. stuðning við spöng. Sú var amk raunin í Noregi að spangarskurðum fjölgaði um 7 % eftir að sömu vinnubrögð voru tekin upp.
Er eitthvað hægt að gera til að koma í veg fyrir að vera klipptur? Stundum en stundum ekki, sömu ráðleggingar fyrir leiðir til að koma í veg fyrir rifur á við hér og ef þú ert mikið með hugann við málefnið er gott að ræða það þegar komið er í fæðinguna og vera viss um að þú sért með í allri ákvarðanatöku sem tekin er varðandi líkama þinn.

4.) Ótti við inngrip á við gangsetningu eða áhaldafæðingu.

Hoppandi beint í tölfræðina þá var tíðni gagnsetninga á LSH árið 2013 um 26% og áhaldafæðingar tæp 10%. Ótti við gangsetningu eða önnur inngrip er mjög skiljanlegur og getur verið sprottinn af mörgum ástæðum og ein þeirra er eflaust að völdin eru tekin af manni. Stundum spyrja konur sig hvort að inngripin hafi verið nauðsynleg og efast um það og stundum er gripið inn í án sjáanlegrar ástæðu.
En hin hliðin á peningnum er að inngrip eru oft það besta sem er til í heiminum og við eigum þeim mikið að þakka. Fæðingarútkoma á Íslandi tölfræðilega er t.d. alveg til fyrirmyndar og ein sú besta í heimi.
Svo stundum má maður vera ósköp þakklátur fyrir inngrip.
Helsta vopnið er að vera upplýstur, með á nótunum og þora að spyrja spurninga svo maður sé þátttakandi í ákvörðunum sem teknar eru. Mikilvægt að spyrja og fá svör sem maður skilur.
Penny Simkin, konan sem ég lít æ svo mikið upp til, gerði lítil spjöld með spurningum fyrir fólk svo það gæti betur áttað sig á stöðunni í fæðingum. Hún tekur líka fram að stundum er ekki hægt að spyrja allra þessara spurninga og þá er auðvitað líklegt að málið sé brýnt eða um neyðartilfelli að ræða. En lauslega þýddar koma þær hér:

  •  Hvert er vandamálið? Af hverju er það vandamál og hversu alvarlegt er það? Hversu mikilvægt er að það verði meðhöndlað strax?
  • Viltu lýsa heildarferlinu fyrir mér ítarlega, hversu líklegt er að inngripið hafi jákvæð/ neikvæð áhrif og hverjar eru líkurnar á að málið verði leyst eftir þetta?
  • Ef þetta heppnast, hvað þá?
  • Kostir/ gallar?
  • Er eitthvað annað í stöðunni? (eins og að bíða og gera eitthvað)

5.) Ótti við keisara

Keisaratíðni á Íslandi hefur verið í kringum 14-15% undanfarin ár, sem er mjög lág tíðni keisara miðað við mörg önnur lönd og er á pari við það sem Alþjóðaheilbrigisstofnunin (WHO) mælir með. Tölfræðin segir þó að það eru 1-2 konur af hverjum 10 sem fara í keisara svo óttinn er alveg raunverulegur. Það á í raun það sama við um keisara og önnur inngrip. Keisarar eru líklega á pari við aðrar stórkostlegar uppfinningar eins og pensilin og bólusetningar og hafa gefið okkur hér á Íslandi þá vissu að við getum gengið inn í fæðingu og þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að lifa hana ekki af.
Besta leiðin til að minnka líkurnar á að fara í keisara er að vera vel undirbúinn og með góðan stuðning með sér í fæðinguna.

Að lokum

Ótti er hluti af fæðingu held ég, við hljótum að leiða hugann að flestum þeim aðstæðum sem gætu komið upp þegar við erum að fara út í eitthvað sem við höfum aldrei gert og getum svolítið illa undirbúið okkur  fyrir. Það er gott að skoða óttann sinn, horfast í augu við hann og sjá hvað maður geti gert til að sigrast á honum. Hella svo yfir sig slatta af æðruleysi og taka því sem kemur.

Samfelldur stuðningur við parið, það að hafa manneskju með sér í fæðingarferlið sem maður þekkir, treystir og þekkir mann og fæðingarferlið gerir líka ótrúlega mikið fyrir mann og minnkar líkur á inngripum og sefar óttann. Það að hafa einhvern með sér í fæðingu sem maður getur treyst er ekki töfralausn við ótta en gerir fæðingarminninguna betri og það er algerlega þess virði.

ESTABLISHED 1856

Ástarhormónið góða

Oxytocin er stórmerkilegt hormón sem kemur mikið við sögu í fæðingum. Það er oft nefnt ástarhormónið og eftir að ég sá að konur eru farnar að húðflúra það á sig eða vera með oxýtocin-hálsmen hefur mér fundist það pínu hæpað eins og þeir sletta á útlensku en það stendur algerlega fyrir sínu og gegnir veigamiklu hlutverki í fæðingu. Þess virði að gefa því góðan gaum, skilja það og virða.

Oxýtocin er svona kósý hormón, við finnum fyrir áhrifum af því þegar okkur líður vel, þegar við borðum mat, hlæjum, njótum ásta og þegar við upplifum okkur örugg. Þegar það seytir fram veitir það okkur vellíðan. Þegar við finnum fyrir óöryggi og hlutirnir ganga ekki vel þá seytir það minna eða jafnvel ekkert. Ástarhormónið er auðtruflað og Michel Odent segir það feimið. Oxýtocin spilar lykihlutverk í fæðingu en hagar sér á sama hátt frá degi til dags og í fæðingu, það flæðir fram í öruggu umhverfi en dregur úr virkni sinni við ótta og kvíða eða þegar adrenalínið flæðir um.
500px-Oxytocin.svg_-300x189

Oxýtocin, endorfín og adrenalín eru þrjú lykihormón í fæðingu og þó við vitum heilmargt um virkni þeirra þá erum við ekki komin með fullnaðarvitneskju um þau. Við vitum þó að viðtakar oxýtocins aukast á meðgöngu og mikið í fæðingu. Í fæðingu örvar oxýtoxin hríðar sem leiðir svo af sér að leghálsinn opnast og mýkist, sem svo kemur barninu í gegnum fæðingarveginn og losar fylgjuna frá. Oxýtocin minnkar blæðinguna eftir fæðingu og kona í ótruflaðri fæðingu losar aldrei meira magni af oxýtocin um ævina en rétt eftir að hún hefur alið barn. Magnað! Þetta útskýrir ofurkonusvipinn á mörgum konum rétt eftir fæðingu, þær eru í oxytocin vímu.

Það er margt sem getur truflað oxýtocinið t.d. bælir adrenalín niður oxýtocin. Við losum adrenalín þegar við erum hrædd, kvíðin oglíka þegar okkur er kalt. Adrenalín er svo öflugt að það getur haft þau áhrif að fæðing verður mjög löng og sársaukafull og adrenalin getur haft þau áhrif að fæðingin stoppar með öllu.

Við skiljum þessa tengingu oft þegar við hugsum til spendýra fæða afkvæmi sín. Þau finna dimman stað þar sem þau geta verið í friði. Ég var ekki mjög gömul þegar ég var skömmuð fyrir að leita að kettinum í kringum got, enda vissu allir að læðan þurfti að vera í friði og þess var gætt að svo yrði. Mér finnst líka eins og það sé altalað að hryssur kasti ekki nema einar og þær eru mjög næmar á að verið sé að fylgjast með sér. Hryssur eiga það líka til að stoppa kast ef þeim er ógnað eða ef þær fælast og bíða þar til þær upplifa sig óhultar aftur.  Við manneskjurnar erum jú spendýr og alls ekkert ólík þessum dýrum sem ég nefni þegar kemur að fæðingu. Við verðum að upplifa öryggi.

dream-away-1528495

Margar konur upplifa að þeirra öruggi staður sé spítalinn þar sem þær finni öryggið en þegar þær mæta svo upp á spítala í fæðingu finna þær að líkaminn bregst við, hríðarnar detta niður og það hægir á öllu ferlinu. Þetta þekkja ljósmæður vel og taka sem betur fer oftast tillit til þess. Spítalaumhverfið örvar líka oft adrenalínið og hægir þar af leiðandi á oxýtoxininu. Umhverfið sem fylgir spítölum svo sem skært ljós, spurningaflóð, klukkuhljóð, hljóð í mónitor, hljóð frá rúminu og fleira getur allt dempað oxýtoxinið mikið og þannig gert fæðinguna lengri.

Michel Odent, fæðingarlæknir, hefur verið óþreytandi í að benda á að til þess að oxýtoxinið streymi um okkur í fæðingu verðum við að skapa aðstæður þar sem við erum afslöppuð, róleg og örugg. Þetta þýðir að kjöraðstæður er staður þar sem við erum örugg og getum slökkt á heilanum í okkur (neo-cortexinu) s.s. þurfum ekki að svara spurningum, spjalla, spá í útvíkkun eða annað álíka áreiti. Með því að slökkva á neo-cortexinu þá getur kona farið á fullt inn í fæðinguna sína, oxýtoxinið flæðir fram og gerir sitt.

Jafnframt er mikilvægt að vera í umhverfi þar sem barnsfæðandi kona hefur það ekki á tilfinningunni að verið sé að fylgjast með henni eða vakta hana. Það getur verið áhrif frá utanaðkomandi aðilum en tölvur, myndavélar og símar hafa sömu áhrif og geta haft truflandi áhrif. Upplifi kona að verið sé að fylgjast með henni kveikir hún á sér og þannig hægist á ferlinu.

Þá skiptir máli að staðurinn sé dimmur og engin skær ljós til staðar, dregið fyrir, kveikt á kertum eða dempuð birta hjálpar til við að örva oxýtocinið. Þá verður staðurinn að vera hlýr, mikilvægt að hafa herbergið heitt og jafnvel hitara í gangi (kerti eða kamínu ef það má kveikja á svoleiðis) og jafnvel heitt vatn á réttum tíma getur allt lagt sitt af mörgum til að örva oxýtocinið.

Síðasti liðurinn en ekki sá sísti er að halda verður adrenalíni í lágmarki. Adrenalín er annað mjög merkilegt hormón og ekki síst fyrir þær sakir að það er smitandi (rétt eins og oxýtocin). Ef manneskja er stressuð, kvíðin og hrædd í fæðingu getur hún auðveldlega smitað aðra og ósjálfrátt líður fólki í fæðingarrýminu eins. Því er mikilvægt fyrir þá sem eru viðstaddir fæðingu að vera rólegir og ef ekki, taka á öllu sínu til að róa sig niður og í einhverjum tilfellum mælir Michel Odent hreinlega með því að fólk sem er stressað og gefur frá sér adrenalín yfirgefi herbergið, fái sér göngutúr og komi til baka þegar það hefur náð að róa sig.  

Kannski hljómar það eins og það sé alls ekki hægt að vinna með þessi atriði í venjulegri fæðingu sem fer fram á spítala en það er auðveldara en maður heldur. Maður getur passað upp á að manni sé hlýtt allan tímann og beðið um að hafa ljósin slökkt og dregið fyrir. Ef hlusta þarf á hjartsláttinn að ekki sé kveikt á hljóðinu í mónitornum og lítið sé talað við mann. Svo getur viðvera doulu eða stuðningsaðila sem þekkir fæðingar hjálpað parinu mikið með rólegri nærveru og þannig viðhaldið eðlilegu flæði oxýtocins.

candles-2-1189399-640x480

Fyrir þá sem vilja kynna sér oxýtocin meira má benda á heimasíðu Michels Odent http://www.wombecology.com  

 

Stuðningur í fæðingu

Doula sem sagt…já

Mér finnst ég loksins vera að öðlast góða reynslu af því að vera doula, komin með kjöt á beinin einhvern veginn. Margt í leik og starfi verður nefnilega ekki lært af bók heldur aðeins fengið með reynslunni og stundum finn ég að reynslan er farin að fleyta mér áfram í starfi mínu sem doula, sem er góð tilfinning.

Stundum í nýjum aðstæðum finnst mér þó ennþá skrýtið að segja hvað ég geri og hef jafnvel staðið mig að því að humma það fram af mér. En það er bara stundum.  Algengustu spurningarnar sem ég fæ enn í dag eru:

,,Doula, hvernig berðu það fram?”

,,Dúla sem sagt, og hvað gera þær?”

Og æ oftar heyri ég ,,vinkona mín var með doulu- þekkiru hana?” eða ,,ég ætla að vera með doulu næst” eða ,,ég vildi óska þess að ég hefði verið með doulu”. Þá lýt bara höfði í hljóði og þakka fyrir starfsvettvanginn minn.

Doula er upphaflega grískt orð sem þýðir kvenkynsþjónn eða þræll, með síðari tíma merkingu um að vera kona sem aðstoðar verðandi fjölskyldur (sama í hvaða formi þær eru) í gegnum fæðingu. Ég veit ekki annað en að doula sé orð sem er notað um allan heim.

Doula er borið fram dúla og er kannski ekkert sérstaklega þjált á okkar ylhýra en það er ekki komið betra orð sem stendur. Ég er alveg skotin í öðrum orðum eins og stuðningskona við/ í fæðingu. Stuðningskona er mjög lýsandi fyrir starfið mitt og mér finnst orðið fylgja skemmtilegur leikur að orðum, við fylgjum konum, fylgjur voru líka oft dýr eða menn sem fylgdu fólki í lifanda lífi og svo er fylgja tímabundið líffæri sem nærir barn í móðurkviði.  Margar aðrar tillögur hafa svo sem komið fram eins og hjálparhönd, eða hjálparhella, fæðingarhjálp og mörg fleiri sem eru alveg ágæt. Verandi elsk á tungumálið okkar tók mig smá tíma að venjast því að nota doula en það vandist hratt. Stuðningskona er líklega mest lýsandi. Doula, stuðningskona, fylgja mér finnst þetta allt falleg orð og svo verður tíminn bara að leiða í ljós hvort við höldum okkur við doula-orðið eða förum markvisst að passa að kynna stuðningskonur.

Starf doulunnar er fjölbreytt og skemmtilegt og felur alltaf í sér að styðja fjölskyldur, á þeim stað sem þær eru staddar, í gegnum meðgöngu og fæðingu og í sængurlegu.

Ég er orðin ansi þjálfuð í að segja ,,doula er kona sem styður aðra konu og fjölskyldu hennar fyrir, í og eftir fæðingu en tekur aldrei klínískt hlutverk”. Kannski svo þjálfuð að ég er orðin mónótónísk þegar ég nota lyfturæðuna mína.

En þannig er það samt, ég styð barnshafandi konur og þeirra fjölskyldur fyrir, í og eftir fæðingu og veiti samfellda þjónustu. Sem sagt sama manneskjan sem fylgir þeim í gegnum allt ferlið. Það er ég kynnist parinu á meðgöngunni, við hittumst nokkrum sinnum oftast 2-3 þrisvar og förum yfir komandi fæðingu, hvaða óskir þau hafa og hvernig þau sjá fyrir sér fæðinguna og þannig þekkjumst við ágætlega þegar kallið kemur. Stundum setjumst við niður og förum lið fyrir lið yfir hvernig við getum búist við að fæðingin verði, stundum förum við yfir gagnlegar stellingar og stöður sem nýtast í fæðingarferlinu, stundum reynum við að kryfja hvernig við getum unnið með erfiðan ótta og stundum hittumst við bara og drekkum saman kaffi og treystum böndin.

Ég tek ekki ákvarðanir fyrir fólk eða reyni að benda þeim á valkosti A eða B, ég reyni mitt besta í að vera til staðar fyrir þau og finna leiðir með orðum og fræðslu til að efla þau og styrkja. Það þýðir að fólkið sem ég kynnist er bara allskonar, ég hef aðstoðað pör í heimafæðingu, á spítala, konur sem eru að fara í keisara. Konur sem þrá fæðingu án inngripa og konur sem vilja verkjastillingu sem fyrst. Ég hef verið sjálfstæðum konum innan handar með lítið stuðningsnet og konum sem eru umvafðar her manns. Ég hef verið með þegar von er á fyrsta barninu og öðru líka.

Ég er ekki góð í öllu og með tímanum slípast reynslan til og í einhverju er ég betri en öðru en ég finn líka að með tímanum er það ekki endilega hvað ég kann heldur meira hvað það er sem konurnar eru að spá sem skiptir máli. Stundum líður mér bara eins og ég sé klettur þarna út í hafinu eða tré sem veitir skjól.

Í fæðingunni kem ég þegar mín er óskað og fer þegar ég er beðin um það (en fer sjálf svona c.a. tveimur tímum eftir fæðingu ef enginn segir neitt). Engin vaktaskipti og tek í raun ekki pásur. Ég get sinnt fæðingunni 100%.
Hver fæðing er einstök og hvert par fer aðeins einu sinni í gegnum hverja fæðingu svo það er misjafnt hver aðkoma mín er. Ég er yfirleitt í sambandi við fólk þegar það finnur og fæðingin er í uppsiglingu, ég kíki oft heim til þeirra og ef það er byrjandi fæðing stoppa ég kannski í smá stund og fer aftur og kem svo aftur seinna en er áfram ef mín er þörf. Stundum hitti ég parið uppi á spítala um leið og þau fara en stundum kem ég beint í mesta fjörið.

Í fæðingunni get ég verið úti í horni og sagt ekki neitt, stundum er ég að spjalla, stundum nudda og stundum hughreysta. Allt eftir því hvernig fæðingin er og hvar í ferlinu við erum. Stundum sæki ég vatn og rétti út þvottapoka, stundum kinka ég bara kolli og stundum er ég að hjálpa til við að takast á við breyttar aðstæður. Stundum hef ég þurft að taka á öllu mínu og ekki haft hugmynd um hvað ég eigi að gera annað en að vera til staðar og reyni að taka bara vel eftir svo við getum rætt fæðinguna eftir á. Reyni í þá í veikum mætti að gera gagn en vera ekki fyrir.
Í flestum fæðingum spyr ég mig ítrekað, hvernig minning verður þessi fæðing og reyni að hugsa leiðir til þess að upplifunin þar og þarna verði sem jákvæðust fyrir alla.

Svo þegar barnið er fætt dreg ég mig oftast í hlé og reyni í öllu þysinu að leyfa foreldrunum nýju að njóta, ég reyni líka að grenja ekki úr mér augun og staglast á einhverju eins og ,,ji minn, þið eruð æði” sem ég finn að er pínu þema hjá mér. Ég finn aldrei jafnmikla aðdáun eins og í fæðingum. Það er ekkert eins heilagt.
Ég kveð svo nýju eininguna fljótlega og kem mér heim. Það er svo magnað að vera í fæðingu annarar fjölskyldu. Aukaafurð er að það er magnað að koma heim til sinnar eigin fjölskyldu eftir að hafa verið fæðingu annars barns. Stundin sem maður gengur aftur inn í húsið er heilög, það er eitthvað nýtt og fallegt heima hjá mér líka í hvert sinn. Fyrir það er ég svo þakklát.

Eftir fæðinguna hitti ég fólkið yfirleitt tvisvar, strax eftir fæðingu og svo nokkrum dögum seinna til að fara yfir fæðingarupplifunina og ef það er eitthvað sem ég get gert frekar. Annars kveðjumst við, oft í bili, og ég finn að þau eiga sérstakan stað í hjarta mér. Alltaf. Ég er alltaf að æfa mig í að eiga auðvelt með kveðjustundir en það er yfirleitt í kveðjustundunum sem ég man af hverju ég sinni þessu starfi með skrýtna heitinu.
Það sem rekur mig áfram er að finna, konu fyrir konu, fjölskyldu fyrir fjölskyldu að þau stóðu sterkari uppi fyrir vikið. Að með því að sitja á hliðarlínunni upplifðu þau kraft og styrk. Kannski vellíðan. Það er góð tilfinning, það er ástæðan fyrir því að ég er doula.

rebozonl

Rebozo í fæðingu

Fljótlega eftir að ég byrjaði að starfa sem doula tók ég ástfóstri við rebozo, ég fer helst ekki í fæðingu án þess að hafa það með í töskunni. Stundum er það þar ósnert en oft tek ég það upp og það hefur margsannað gildi sitt. Það getur róað, nuddað og flýtt fæðingarferlinu. Ekki það, ég hef jafnoft ekki tekið það upp úr töskunni minni og stundum hreinlega gleymt því heima. Rebozo er dásamlegt þegar það á við.
Ég tók saman nokkur myndbönd sem sýna ágætlega hvernig er hægt að nota rebozo í fæðingu.

Hér er stutt myndband um hvernig rebozo getur stutt við mjaðmir á meðgöngu og í fæðingu.

Þá er hér myndband um hvernig er hægt að nota rebozo í spítalarúminu

Hér er svo myndband af Naoli Vinaver sem er mikill frumkvöðull í að kynna rebozo,

 

 

hih-main-image

Kona gleymir ekki fæðingunni sinni

Fæðingarreynslan er minning sem dvelur með okkur konum alla ævi og það er alveg ótrúlegt hvað hún er fersk í minninu alla ævi. Kannski má segja að fæðingarminningin sé sú minning sem hafi hvað mest áhrif á konur.

Konur muna fæðinguna sína yfirleitt í nokkrum smáatriðum og þó tíminn líði verður hún ljóslifandi um leið og talið berst að henni.

Það kemur kannski ekki á óvart en það sem konur muna helst er hvernig hugsað var um þær í fæðingunni og hvernig þeim leið með fólkinu í kringum sig. Konur muna betur hverjir voru í kringum þær og hvaða áhrif það hafði á líðan þeirra en nákvæmlega hvernig fæðingarútkoman var, hvort fæðingin hafi verið skráð sem góð, hröð, venjuleg eða eitthvað annað.

Þetta virðist eiga jafnt við aðstandendur og fagfólk. Konur muna hvernig var komið fram við þær, augnsambandið, hvort viðkomandi hafði áhuga á þeim eða ekki, andardráttinn og nærveruna, stök orð og umhyggju. Muna hvort hlustað var á þær, þeim hjálpað og þær studdar í gegnum ferlið. Hvort þær voru virtar og komið fram við þær af virðingu.

Konur muna líka yfirleitt hvaða tilfinning var innra með þeim í ferlinu og hvort þær upplifðu sig við stjórnvölinn eða ekki. Þessi tilfinning, að upplifa sig við stjórn og upplifa virðingu, er ein sterkasta minningin sem situr eftir með konum eftir fæðingu.

Konur sem upplifa gott teymi í kringum sig, þar sem þær eru studdar, efldar, hvattar áfram og á þær hlustað og þær virtar upplifa sig öflugri og sterkari á eftir. Konur sem hafa upplifað þennan stuðning tala oft um að þeim líði eins og þær geti allt, að þær séu einstakar og getumiklar og það þarf ekki að hafa mörg orð um það hve mikilvægt veganesti sú tilfinning er út í lífið.

Það er gott fyrir barnshafandi konu að hafa þetta í huga, að fæðingarreynslan sé minning sem kona man og velta því fyrir sér hvernig best sé hægt að vernda fæðingarminninguna, pæla í því hvað skipti sig máli, hverjir eiga að vera með í fæðingunn og hvar konunni líður best.

Efst í huga okkar sem komum að fæðingum ætti alltaf að vera ,,hvernig mun hún muna eftir þessum degi?”

doulapic

Spurt og svarað um doulur

Hvað er doula?

Doula er kona sem styður barnshafandi konu og fjölskyldu hennar á meðgöngu, í fæðingu og sængurlegu. Doula vinnur fyrir og með verðandi foreldrum á þeirra forsendum og styður þeirra ákvarðanir. Þjónustan er alltaf samfelld þe. er með fjölskyldunni frá því fæðing hefst þar til hún er yfirstaðin.

Hver er munurinn á doulu og ljósmóður?

Doula er stuðningskona, sem er ekki með klínískt hlutverk meðan ljósmóðir er heilbrigðismenntaður fagmaður sem tekur klínískt hlutverk.

Doula vinnur fyrir foreldrana og fylgir þeim eftir, veitir stuðning og hvatningu og fræðslu en gefur aldrei læknisráð, greinir eða meðhöndlar eitthvað tengt meðgöngunni. Doulur veita stoð og styrk og samstarfið er náið og persónulegt.

Doulur fylgja verðandi móður alla fæðinguna meðan ljósmæður eru á vöktum (þetta á auðvitað ekki við í heimafæðingum).

Doulur eru ekki starfsmenn spítala en samstarf við ljósmæður og aðra er mjög mikilvægt, doula tekur aldrei fram fyrir hendurnar á ljósmóður eða öðru starfsfólki.

Eru doulur eingöngu í heimafæðingum?

Doulur eru líklega oftar í spítalafæðingum, Doulur vinna með konum þar sem þær vilja vera og eru í heimafæðingum jafnt og spítalafæðingum.

Tekur doulan yfir hlutverk pabbans / foreldrisins?

Doula styður verðandi föður líka, það má ekki gleyma að hitt foreldrið er líka undir miklu álagi og doulan er þarna fyrir alla fjölskylduna. Doula tekur ekki yfir hlutverk fæðingarfélagans heldur styður hann í að styðja verðandi móður.

Eru doulur eingöngu í ,,náttúrulegum“ fæðingum?

Við kappkostum við að styðja við móður og verðandi fjölskyldu á þeirra forsendum, óháð hvernig fæðingin er og fer. Doulur styðja við verðandi mæður óháð fæðingaráætlun enda er markmið okkar að efla verðandi mæður í því sem þær eru að taka sér fyrir hendur.
Svo nei, doulur eru í ,,allskonar“ fæðingum.

Hvað með keisara og doulur?

Við kappkostum við að styðja við móður í gegnum allt fæðingarferlið, ef fæðing endar í óundirbúnum keisara erum við á staðnum og styðjum foreldrana í gegnum keisarann en förum sjaldnast með inn í aðgerðina sjálfa (yfirleitt fer einn stuðningsaðili með í aðgerðina- sem í flestum tilfellum er hitt foreldrið).

Doulur fylgja konum einnig í undirbúinn keisara (valkeisara) enda ekki síður mikilvægt að fá stuðning og fræðslu á meðgöngunni og stuðning fyrir og eftir keisarann.

Eru doulur í ,,unassisted“ fæðingum?

Nei.

Kemur doula heim til manns í byrjun fæðingar?

Það er bara allur gangur á því en þið eruð í sambandi frá upphafi. Sumar mæður vilja bara vera einar heima í rólegheitunum meðan aðrar vilja og finna þörf fyrir að doulan komi heim. Stundum komum við heim til fólks og erum lengi, stundum kíkjum við í heimsókn og förum aftur, stundum erum við samferða upp á spítala og stundum komum við þegar fólk er komið upp á spítala og búið að vera þar í nokkra stund. Allt eftir því sem hentar hverjum og einum.

Er doula talsmaður konunnar?

Doula styður foreldra í þeirra ákvörðunum og hjálpar þeim að standa á sínum vilja og réttindum en doula talar ekki fyrir verðandi foreldra.

Eru einhverjar rannsóknir til um gagnsemi doulu?

Störf doulu hafa verið umtalsvert rannsökuð víða um heim og niðurstaðan er alltaf á þá leið að viðvera doulu bætir fæðingarminninguna, styttir fæðinguna og líðan eftir fæðingu er almennt betri. Rannsóknir sýna að viðvera doulu gerir þörf fyrir verkjalyf minni, gangsetningar eru færri, áhaldafæðingar eru færri, brjóstagjöf gengur frekar upp og svo má lengi telja. Bestu niðurstöðurnar koma úr umhverfi þar sem ljósmæður og doulur vinna saman.

Bara sem lítið dæmi má nefna rannsókn frá rúmlega 700 komum í Bretlandi kom fram að með doulu sér við hlið voru færri inngrip á við gangsetningu og mænurótardeyfingu, keisaratíðnin var umtalsvert lægri (Nánari heimild hér).

Doulur hafa lítið verið rannsakaðar hér á landi, en í lokaverkefni Margrétar Bridde kom glögglega í ljós að fæðingarreynsla kvenna sem höfðu doulu var góð. Nú árið 2015 er verið að taka viðtöl við konur sem hafa haft doulur og þar kemur slíkt hið sama fram að doulur hafi verið góður stuðningur og sumir tekið svo djúpt í árinni að segja að þær muni aldrei fæða án doulu aftur.

Hvað ef maður er bara að spá í að ráða doulu en er ekki búinn að gera upp hug sinn?

Við erum alltaf til í að hitta fólk, spjalla og fara yfir stöðuna án allra skuldbindinga eða kvaða.

 

 

 

birtha

Nokkur bjargráð í gegnum fæðingu

Öndun

  • leggja áherslu á útöndun
  • helmingi lengri útöndun en innöndun
  • dæs og stunur
  • horselips

Endurtekin hreyfing

  • standandi rugg, vanga, húlla með mjöðmunum
  • endurtekning sem skapar hrynjandi
  • ganga

Þrýstingur

  • styðja við axlir, ýta létt niður
  • snerta kjálka
  • þétt snerting
  • lyfta, hendur undir maga

Nudd

  • þrýstipunktar: ennispunktur, milli þumals og vísifingurs, tvo þumla fyrir ofan öxlabein
  • handanudd: brjóta kitkat
  • fótanudd: brjóta kitkat, kreista hæl og halda utan um fætur
  • bak: krossa yfir við mjaðma mittissvæði
  • bak: pálmatréð, stór og falleg laufblöð

Fyrir bakið

  • rúlla bakið
  • vatn á bakið
  • vera á fjórum fótum
  • þrýstingur á spjaldið
  • double hip squeeze
  • dhs með félaga
  • rebozo
  • The lunge

Hugaræfingar

  • telja
  • leidd slökun
  • sjálfstal, möntrur, staðhæfingar

Heitur /kaldur bakstur

  • á neðra bakið
  • á spöngina í / eftir fæðingunni
pregnancy-1566895

Jákvæðar staðhæfingar

Jákvæðar staðhæfingar eru í raun ákveðnar setningar endurteknar (oft í hljóði) og minna mann á manns innri styrk og vega oft vel upp á móti efanum sem á það til að læðast upp að manni.

Jákvæðar staðhæfingar geta hjálpað til á meðgöngu og í fæðingu til að róa hugann, minnka streitu og kvíða. Þær geta aðstoðað mann við að endurstilla hugann og bæta við jákvæðari hugsunum og tengingum en áður sem skilar sér svo í bættri líðan. Staðhæfingar nýtast svo oft á ögurstundu, þegar maður er í miðri fæðingu og gefa manni styrk og þol til að halda út aðeins lengur.

Hér eru nokkrar hugmyndir að staðhæfingum sem koma mörgum að gagni á meðgöngu og í fæðingu, nú eða bara hvenær sem er!

  • Ég er fullkomin eins og ég er
  • Ég tek breytingum á líkama mínum fagnandi
  • Lífið er kraftaverk, ég skapa kraftaverk
  • Ég og litla ófædda barnið mitt erum órjúfanleg heild
  • Ég elska mig og ófætt barn mitt
  • Ég er örugg og barn mitt er öruggt
  • Ég er sterk og öflug
  • Ég treysti mér og innsæi mínu
  • Ég treysti líkama mínum
  • Þetta er allt í lagi
  • Góðir hlutir gerast hægt
  • Ég er hönnuð til að ala og fæða barn.
  • Ég er sterkari en ljón, stöðugri en fjall.
  • Ég er góð móðir

Hvaða staðhæfingar er gott að nota er einstaklingsbundið og kona ætti alltaf að leitast við að nota staðhæfingar sem henni líkar, efla hana og styrkja en ekki velja einhverjar sem hafa litla merkingu. Málið er að ef maður endurtekur eitthvað sem hittir mann ekki í hjartastað þá skilar það ekki tilætluðum árangri. Oft er gott að finna staðhæfingu og laga hana að manni sjálfum. Skoða innra með sér hvað það er sem maður óttast eða finnur að vekur með manni ugg og dregur úr manni og búa til staðhæfingu sem tekur á því. Þegar við nýtum okkur staðhæfingar er gott að hafa þær í nútíð, fyrstu persónu og persónulegar. Þær verða að vera persónulegar svo þær fari inn að hjartarótum og nái að koma sér fyrir. Staðhæfingar sem maður tengir ekki við eru meira eins og vatn sem fellur á regnkápu.

Sem dæmi getur verið að kona óttist að verkirnir beri hana ofurliði og almennt kunni hún að meta hrósið að vera álitin sterk. Þá væri góð staðhæfing fyrir hana kannski ,,ég er sterk og get tekið þeim verkjum sem koma“ eða ,,andardrátturinn er minn styrkur“.
Önnur aðstaða getur verið að fyrri fæðing hafi verið erfið og óttinn felist helst í að komandi fæðing verði jafn erfið. Þá getur góð staðhæfing kannski verið ,,ég treysti líkama mínum í nýjum aðstæðum“, eða ,,ótti er tilfinning sem líður hjá. Þessi fæðing er eflandi upplifun“.

Það getur verið gott að skrifa staðhæfingarnar niður og líma á ísskápinn hjá sér eða deila með maka eða þeim sem verður með í fæðingunni. Þannig nýtast staðhæfingarnar ekki bara manni sjálfum heldur hefur maður gefið makanum líka þá gjöf að vita nákvæmlega hvað það er sem er hvetjandi og eflandi.

 

 

 

 

 

spot-10

Réttindi kvenna í fæðingu

Nokkur orð um mikilvægi þess að ráða  sínum stuðningsaðilum sjálf og tilmæli lsh.

19. júní árið 1915 fengu konur (og vinnuhjú) á Íslandi kosningarétt til Alþingis, reyndar með skilyrðum að aðeins 40 ára og eldri gætu kosið, aldurstakmarkið lækkaði svo frá ári til árs þar til ársins 1931. Áður höfðu konur fengið kosningarétt til bæjarstjórna.

Áður en þær fengu kosningarétt sátu karlmenn í ,,reykfylltum bakherbergjum“ og veltu því fyrir sér hvort að konum væri hreinlega treystandi til þess að kjósa. Menn óttuðust mjög að bæta svo mörgum kjósendum við kjörskrána og veltu því fyrir sér hvort að konur gætu kosið og tekið ákvörðun um hvað væri sér og fjölskyldu sinni fyrir bestu með kjörgenginu og sumir óttuðust að þeir sem þáþegar höfðu kosningarétt myndu missa allt vald. Sumir héldu því fram að konur hefðu einfaldlega ekkert fram að færa sem hefði erindi í stjórnmál.  Sem betur fer fengum við kosningaréttinn og það kom mörgum á óvart hve vel gekk ,,að leyfa“ konum að kjósa. Eftir því sem að árin liðu fækkaði gagnrýnisröddunum og væntanlega hefur verið hlegið að því þegar framliðu stundir að nokkur hafi sett sig upp á móti því að konur kysu og þótt fáránleg forræðishyggja.

Konur eru og voru fullfærar um að taka ákvarðanir er varða eigið líf og velferð. Í dag stöndum við uppi með betra samfélag en áður þrátt fyrir óttann sem fór um samfélagið.

Því er pínulítið kaldhæðið að á 100 ára kosningaafmæli kvenna, sátu nú líklega konur í ,,reykfylltu bakherbergi“ á Landspítalanum og komust að því að barnsfæðandi konum er ekki treystandi fyrir því að velja sér stuðningsaðila eða fjölda þeirra í fæðingu.

Tilmælin eru hér og segja að mælst sé til þess að aðeins einn stuðningsaðili ætti að vera viðstaddur og þó vissulega megi taka undir þau rök að fæðingin sé viðkvæmt ferli þar sem maður vill stuðla að ró er ætti samt að huga að því að fæðingarupplifun kvenna dvelur með þeim alla þeirra tíð og mikilvægt að kona finni stuðning frá þeim sem hún telur að sé best, óháð því hver það er.  Sem betur fer er tekið fram að ,,þeir vilji heyra óskir kvenna“ sem opnar smá glugga en setur barnsfæðandi konu þó í þá stöðu að þurfa ,,að fá leyfi“ í eigin fæðingu.

Margar verðandi nýjar fjölskyldur vilja helst af öllu vera tvo og útaf fyrir sig, mjög margar fjölskyldur kjósa að hafa einhvern nákominn með sér t.d. verðandi móðurömmu, systur eða vinkonu og einhverjir vilja hafa óháðan stuðningsaðila eins og doulu eða nuddara og í örfáum tilfellum vilja pörin hafa tvo stuðningsaðila með sér þ.e. parið plús tveir. Svo fyrir marga hafa þessi tilmæli ekki áhrif og væntanlega fagna einhverjar fjölskyldur því að þurfa ekki að ræða við fjölskyldumeðlimi um hverjir geti verið viðstaddir.

Í tilmælunum er eins og gengið sé út frá því að best væri að konan mætti ein á svæðið og taki með sér einn stuðningsaðila en ekki litið á parið, verðandi foreldra, sem heild og gert ráð fyrir að bæði mæti og vilji hafa með sér stuðningsaðila. Í dag göngum við alltaf út frá því að ef kona á maka að hún mæti með hann á staðinn og stundum gleymist það að pabbinn (eða foreldrið sem gengur ekki með barnið) þarf líka stuðning, hann ætti að fá að vera á staðnum sem fulltrúi síns sjálfs, verðandi foreldri sem þarf stuðning og hvatningu en ekki að vera stillt upp í að vera aðalstuðningsaðili konunnar sinnar og svo ,,redda“ sér sjálfur.

Flestir gera sér grein fyrir hve stór stund fæðingin er fyrir fjölskylduna, við sem höfum eignast barn munum stund og stað, við munum hvernig okkur leið og hvað hjálpaði og hvað ekki, við munum hvernig var komið fram við okkur og hvað hjálpaði og hvað ekki. Góð fæðingarreynsla getur því verið mjög valdeflandi en á sama tíma getur erfið reynsla tekið langan tíma að jafna sig á.

Við vitum að fæðingar eru allskonar og ekki alltaf hægt að sjá ferlið fyrirfram og upplifun konu af fæðingunni er einstök. ,,birth is in the eyes of the beholder“ eins og þeir segja á útlensku. Eitt af því sem hefur sýnt sig að stuðlar að jákvæðri fæðingarreynslu og að reynslan af fæðingunni sé jákvæð óháð því hvernig ,,pappírarnir“ eru er að fjölskyldan hafi ástúðlegan, samfelldan stuðning sem byggir á trausti.

Það er lítið hughreystandi að mega ekki koma með þann stuðningsaðila með sér sem maður vill og treystir og upplifa að maður verði að biðja um leyfi og auðvitað er líklegast að kona þori ekki að nefna það að maður vilji aukinn stuðning og fer því hrædd (hræddari) í fæðinguna. Í ferlinu sitja þá konur eftir með þá tilfinningu að einhvern hafi vantað. Sé fæðingin erfið og átakanleg verður eftirsjáin ,,ég vildi óska þess að ég hefði haft einhvern með mér“ en sé fæðingarminningin góð og ljúf felst eftirsjáin í að að hafa misst af því að deila stundinni með öðrum.

Við konur erum ekki vitleysingar, þó við séum barnshafandi, við vitum nær alltaf hvað er best fyrir okkur og í hvaða umhverfi við upplifum okkur sterkar og öflugar, við vitum hverja við viljum hafa í kringum okkur til að komast í gegnum aðstæður og enginn sem ekki þekkir til veit hvað er konu fyrir bestu.
Við erum líka fullfærar um að bera ábyrgð á ákvörðunum okkar, ef við viljum hafa marga í kringum okkur er væntanlega ástæða fyrir því sem við viljum kannski ekki segja með orðum. Og ástæðan á ekki að þurfa vera önnur en ,,bara“.  Svona smá útúrdúr er að starfsmenn dýragarða komust að því að apynjur fæddu ekki unga sína án þess að eldri kvenkynsættingi væri á staðnum. Líklega upplifa margar konur slíkt hið sama og verandi einar í fæðingu með einn stuðningsaðila getur verið til þess að þær eru hræddari, ósáttari og reynslan sýnir að við slíkar aðstæður dregst fæðingin óþarflega á langinn.
Skilaboðin sem felast í því að mælst sé til þess að kona komi aðeins með einn með sér á fæðingarvaktina eru að hún ráði ekki för. Hún er að ganga inn á svæði sem miðar að því að hún taki tillit til umverfisins en ekki öfugt, að umhverfið mæti henni þar sem hún er stödd.  Þar á hún að hlýða og gera það sem henni er sagt, í raun verið að taka fæðinguna svolítið úr höndunum á henni.

Barnshafandi konum og nýjum verðandi foreldrum er vel treystandi til að velja sína stuðningsaðila, við veljum út frá vilja og þörfum, þó það þóknist kannski ekki öllum. Svona rétt eins og með kosningaréttinn, okkur er veltreystandi til að kjósa, við kjósum út frá okkar bestu vitund, vilja og þörfum.

form21_774x909

When survivors give birth

When survivors give birth er yfirtitill á bók og fyrirlestri eftir Penny Simkin og umfjöllunarefnið er hvaða áhrif það hefur á barneignarferli kvenna að hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi í æsku. Penny var með fyrirlestur 21. apríl 2015 á Íslandi, einmitt í Lygnu og mig langar að deila með ykkur aðeins frá þeim degi.

Smá útúrdúr, survivor finnst mér vera gott og eflandi orð. Það er einhver sem lifir af, kemst af eða stendur uppi sem sigurvegari. Orðið nær fallega og valdeflandi utan um erfiða og sára reynslu. Mér er ekki kunnugt um annað orð í íslensku en þolandi sem er jú vissulega lýsandi fyrir það að viðkomandi hefur þurft að þola eitthvað en gefur ekki þessa von eða eflingu. Mig langar því að finna eitthvað gott orð sem er jafn skýrt og þolandi en fallegt og eflandi eins og survivor.

Það er erfitt að alhæfa um hvernig fæðingarreynsla kvenna verður, enda er um stóran og ólíkan hóp kvenna að ræða. Við vitum þó að fæðingarreynslan hefur mótandi áhrif á líf okkar og hún getur verið eflandi og hún getur gert okkur viðkvæmari.

Sumar konur sem upplifað hafa kynferðisofbeldi lýsa fæðingunni sem hluta af batagöngu, sigri sem tengir þær sjálfri sér meðan aðrar upplifa hana neikvæðari og jafnvel þannig að þær endurupplifi tilfinningar tengdar ofbeldinu.

Penny Simkin dregur fram nokkur atriði sem hjálpa konum að komast í gegnum fæðinguna sína á sem jákvæðastan hátt. Þetta plan kemur held ég öllum konum til góða:

– Fæðingaráætlun

Það getur verið sérstaklega hjálplegt að skrifa fæðingaráætlun, hafa hana persónulega og nefna hvað skiptir mann máli í fæðingunni, það getur verið gott að setja fram hvað hjálpar konu í erfiðum aðstæðum, hvað minnkar streitu og áhyggjur og hvernig gera megi aðstæður sem vinalegastar.

Það getur verið sérlega hjálplegt fyrir alla ef kona treystir sér til að skrifa um ótta sinn og áhyggjur og af hverju hann stafar. Það hjálpar öllum, stuðningsfólki og heilbrigðisfólki í að vera enn nærgætnara og skilningsríkara. Ef til dæmis ákveðin snerting eða ákveðin orð valda vanlíðan að koma því á framfæri svo fólkið í umhverfinu viti hvernig það getur stutt og styrkt.

– doula

Það er mjög styrkjandi að hafa einhvern sem er þarna bara fyrir ykkur og þekkir óskir ykkar og væntingar vel. Doula er svona eins og einkastarfsmaður fæðandi konu og styður ykkur í gegnum ykkar ferli. Doulur eru stuðningskonur fjölskyldunnar, starfa aðeins fyrir hana og fylgja konum samfellt í gegnum fæðinguna.

– núvitund

Penny talar alveg sérstaklega um að það sé mikilvægt fyrir konur að finna styrkinn í því að vera á staðnum að upplifa það sem þær eru að upplifa þ.e. fæðinguna og hvernig hún er. Meðan kona nær að halda fókus á að vera í fæðingu og vera við stjórnvölinn eru minni líkur á að hún endurupplifi erfiðar minningar og aðstæður. Margar konur hafa fundið leið til að lifa af ofbeldið með því að fjarlægjast sjálfum sér, flýja úr líkama sínum og vera fjarverandi þannig að þær finna lítið tengingu milli huga og líkama. Sú tækni var mjög mikilvæg þá en í fæðingu er gott að reyna að halda sér í núvitundinni til að minnka líkur á endurupplifun og panik og að fæðingarreynslan verði ekki svipuð minning og minningin um ofbeldið.

– æfð sjónræn hugleiðsla

Það getur verið gagnlegt á fyrstu stigum fæðingarinnar að hugsa um tíma þar sem manni leið vel, draga fram minningu eða viðburð sem var góður og minningin yljar manni og sjá hana fyrir sér. Það getur verið tími með maka þar sem allir voru ánægðir og afslappaðir, minning úr æsku eða staður þar sem maður er öruggur á. Mörgum finnst gagnlegt að sjá fyrir sér þessa minningu í gegnum hverja hríð í upphafi fæðingar.

Þegar komið er í virka fæðingu og framgangurinn er meiri og reynir á mann getur verið gott að hugsa um atburð þar sem maður komst yfir ákveðna hindrun eða áskorun. Það getur verið líkamleg áskorun eins og að hlaupa maraþon eða þegar maður yfirstígur ákveðinn ótta sem hefur hindrað mann. Þessi æfing getur verið hvetjandi í fæðingunni og komið konu í gegnum erfiðar áskoranir.

– að finna stjórnina

Það er mörgum konum mjög mikilvægt að finna að þær séu alltaf við stjórn í öllum aðstæðum, það veitir þeim öryggi og vellíðan og þannig ná þær að koma sér í gegnum erfiðar aðstæður. Það getur verið gott að átta sig á því í hverju sú tilfinning felst, hvernig er hægt að viðhalda henni og ákveða að ef aðstæður eru þannig að þá er hægt að ákveða að missa stjórnina og hafa þannig stjórn á stjórnleysinu ef svo má að orði komast.

 

 

 

 

 

 

baekur

Undirbúningur skiptir máli

Stundum heyrir maður því fleygt að réttast sé að undirbúa sig ekki of mikið fyrir fæðingu og gera sér ekki of miklar vonir um útkomuna, því maður verður svo svekktur ef hlutirnir fara svo á annan veg.

Þetta hlýtur að vera sagt í góðri trú og til að vernda barnshafandi konur en sannleikurinn er samt sá að það margborgar sig að undirbúa sig vel fyrir fæðingu á allan hátt og því betur sem kona er undirbúin fyrir fæðingu því meiri líkur eru á að fæðingin fari á þá leið sem hún kýs. Það á við um allar fæðingar.

Góður undirbúningur er ekki trygging fyrir því að allt fari samkvæmt áætlun en maður hefur aukið líkurnar til muna. Liður í undirbúningi er líka að taka með sér æðruleysið og taka því sem að höndum ber.

Fæðing er nefnilega einn stærsti viðburður í lífi konu, ef ekki sá stærsti og það er alveg sama hvernig sú lífsreynsla verður, hún kemur til með að dvelja í huga konunnar lengi, ef ekki alla ævi. Fari allt vel man kona það og fari hlutirnir illa man kona það líka.

Kona sem fer vel undirbúin í sína fæðingu er betur í stakk búin til þess að vinna úr sinni reynslu t.d. ef fæðingin verður henni erfið. Af hverju?  Jú hún er nefnilega undirbúin, og yfirleitt þegar maður er undirbúinn er maður líka búinn að skoða ,hvað ef“-ið sitt ef hlutirnir fara ekki eins og maður leggur upp með.

Fæðing er stórviðburður, henni er oft líkt við maraþon eða fjallgöngu. Það er ágæt samlíking þó hún hafi svo sem sínar takmarkanir líka.

Þegar maður hittir einhvern sem ætlar í fjallgöngu þá er hinsvegar allt annað viðhorf til undirbúnings. Þá er talað um mikilvægi þess að vera vel undirbúinn, líkamlega sem og andlega. Fjallganga er þrekraun sem reynir á líkama og sál og allir vita að ef þú leggur af stað vanbúinn getur farið illa.

Hvernig fer í fjallgöngunni er að miklu leiti undir undirbúningnum komið. Það er ekki trygging fyrir því að allt fari vel en eykur líkurnar til muna. Liður í undirbúningnum er að vera í góðu líkamlegu formi, lesa sér til um fjallið og aðstæður, tala við fólk með reynslu af svæðinu, umkringja sig fólki sem hefur áhuga á því sem maður tekur sér fyrir hendur og góður aðbúnaður.

Engum heilvita manni dettur í hug að segja við fjallgöngumann ,,Ekki undirbúa þig of mikið. Þú verður svo hrikalega svekktur ef þú fótbrotnar á leiðinni upp og kemst ekki á toppinn einn þíns liðs. Tala nú ekki um svekkelsið ef þú þarft hjálp á miðri leið”.

Það vita allir að ef eitthvað kemur upp á í fjallgöngu að það eru ofboðsleg vonbrigði sem getur tekið langan tíma að jafna sig á. Vel undirbúinn fjallgöngumaður er hinsvegar fljótari að jafna sig á vonbrigðunum, því hann var undirbúinn og áttar sig á því að hann hafði gert allt sem í sínu valdi var og svo fór sem fór.

En hér gildir sama lögmál, góður undirbúningur eykur líkurnar á góðri útkomu en auðvitað er ekki hægt að ganga að útkomunni. Því er um að gera að sökkva sér í bókalestur, umvefja sig jákvæðum fæðingarsögum, sækja slökun og fara á mörg námskeið og njóta þess að vera að undirbúa stærsta viðburð lífsins.

Muna svo eftir æðruleysinu og að það er í góðu lagi að skipta um áætlun þegar stóra stundin rennur upp.

tasur

Viðbrögð við erfiðri fæðingu

Fæðing er líklega ein stærsta stund í lífi konu og upplifunin dvelur með okkur lengi. Þær eru líka allskonar og sitja mislengi í okkur. Flestar erum við þannig að við viljum tala um og deila reynslu okkar en það getur verið erfitt að tala um erfiða fæðingarreynslu því viðbrögðin eru svo misjöfn. Eftir erfiða fæðingu eru konur, vinir og ættingjar stundum eins og í lausu lofti, vita ekki alveg hvernig þeir eiga að vera eða ekki vera.

Ef fæðingin er átakamikil reyna velmeinandi ættingjar og vinir og jafnvel heilbrigðisstarfsmenn að hughreysta konu en vita ekki alveg hvernig þeir eiga að koma orðum að því. Orðasambönd og klisjur sem eru endurteknar ef kona reynir að ræða reynslu sína, stundum af góðum hug en oft líka til að þagga niður í óþægilegri umræðu.

Það tekur mismikið á en það getur verið íþyngjandi að hlusta á hughreystandi orð en upplifa alls enga huggun við að heyra þau.

Mikilvægt er að reyna að muna að hver og einn upplifir sína fæðingu á sinn hátt og hvernig aðrir upplifðu sína fæðingu hefur ekkert að gera með okkar reynslu. Gott að geta samglaðst en það er ekki alltaf hægt að samsama sig reynslunni.

Huggunarorðin eru oft á þá leið;

Þú kemur til með að gleyma sársaukanum!
Jú, það er oft rétt að margar konur gleyma sársaukanum en það er mikið frekar ef kona hefur átt venjulega fæðingu. Konur sem hafa upplifað fæðingartrauma muna einmitt eftir sársaukanum og endurupplifa hann jafnvel aftur og aftur og aftur jafnvel svo mikið að þær geta ekki hugsað sér að eignast annað barn.
Vissulega dofnar tilfinningin með tímanum, svona rétt eins og ef kona getur hugsað til baka og munað eftir sársauka sem fylgdi handleggsbroti að þá dofnar tilfinningin með tímanum.

Það eina sem skiptir máli er að þú eignaðist heilbrigt barn.
Enn á ný, jú það er mjög ánægjulegt og mikilvægt að eignast heilbrigt barn en það er alls ekki það eina sem skiptir máli.
Þó barnið sé heilbrigt er það ekki sama sem merki þess að konu líði vel, að hún og hennar upplifun skipti ekki neinu máli og það sé óþarfi að huga að henni bara því barnið er heilbrigt.
Það skiptir miklu máli að barnið sé heilbrigt og það skiptir líka miklu máli hvernig kona upplifði fæðinguna og sjálfa sig og það skiptir máli að gefa sér tíma í að syrgja upplifunina og takast á við þær tilfinningar sem koma. Móðir og barn skipta máli, upplifun og útkoma geta verið jafnmikilvæg.

Reyndu bara að gleyma þessu.
Það er erfitt, ef ekki ógjörningur, að láta sem viðburður á við barnsfæðingu hafi ekki gerst. Svo ekki sé sagt að þegar hann er erfiður og átakanlegur. Það eru allar líkur á því að kona sem hefur upplifað erfiða fæðingu hugsi mikið um fæðinguna sína, fái óþægileg flashback og endurupplifi atvik úr fæðingunni, jafnvel svo að hún nær ekki að hvílast eða slaka á.
Þegar brugðist er við á þann hátt að konur eru hvattar til að gleyma atburðinum er í raun verið að biðja hana um að tala ekki um upplifunina, hún kemur varla til með að gleyma honum svo glatt.

Þú ættir að hafa …(fyllið sjálf í eyðurnar- gert eitthvað annað) fætt heima, fengið verkjastillingu/ ekki fengið verkjastillingu, fætt í Reykjavík/Akranesi, farið í sund. Þú hefðir átt að ….

Það getur vel verið að ef ef ef ef hefði virkað og einhver annar hefði getað komið með betri fæðingu sem hefði ekki leitt til þess að niðurstaðan var sú sem hún var eða tilfinningin sem eftir er væri önnur.
Það er hinsvegar þannig að það er alveg sama hve mikið kona fær að heyra um allt sem hún hefði getað gert eða hugsar um allt sem hún hefði getað gert eða ekki gert það breytir ekki orðnum hlut og það breytir ekki tilfinningunni sem situr eftir og í öllu falli mjög ólíklegt að konu líði betur af því að fá gagnrýni eða ráð um hvernig hún hefði getað tæklað aðstæður betur.
Aðstæður eru oft á þann veg akkúrat þegar kona er að takast á við þær að það er ekki hægt að fá það sem maður vildi helst eftir á. Með því að sættast við það þokast kona aðeins áfram í sáttaferlinu. Það er að sjálfsögðu hægt að nýta fyrri reynslu til að hjálpa manni í að taka ákvarðanir fyrir framtíðina en fortíðinni breytir maður ekki.

Þegar kona segir frá fæðingarreynslu sinni ætti maður ekki að reyna að breyta upplifun hennar eða gera lítið úr henni heldur bara hlusta og fá að heyra hvernig hún upplifði akkúrat þessa stóru stund og þannig kannski hjálpa pínulítið til við að plástra sárið á sálinni.

Streituröskun í kjölfar erfiðrar fæðingar er nefnilega mjög eðlileg, hún er eðlileg viðbrögð við óeðlilegum og erfiðum aðstæðum.

!